نمونه دادخواست انحصار وراثت شورای حل اختلاف

نمونه دادخواست انحصار وراثت شورای حل اختلاف، سندی قانونی است که وراث متوفی یا دیگر اشخاص ذینفع برای تعیین و تکلیف قانونی دارایی ها و تعهدات فرد فوت شده به این مرجع قضایی ارائه می دهند. این دادخواست شامل اطلاعات دقیق متوفی، مشخصات کامل ورثه، و مستندات لازم برای اثبات رابطه وراثت است تا گواهی انحصار وراثت صادر شود و امور مالی و حقوقی ترکه سامان یابد. تنظیم صحیح این دادخواست کلید آغاز فرآیند قانونی تقسیم ارث و استفاده از حقوق مربوط به آن است.

پس از درگذشت یک عزیز، مسائل حقوقی و مالی مرتبط با ترکه، اغلب نگرانی های جدیدی را برای بازماندگان ایجاد می کند. یکی از نخستین و مهم ترین اقدامات قانونی برای سامان بخشیدن به این امور، دریافت گواهی انحصار وراثت است. این گواهی سندی رسمی و لازم الاجراست که تعداد و مشخصات وراث قانونی متوفی را به طور دقیق مشخص می کند و مبنای هرگونه اقدام بعدی بر روی دارایی های به جا مانده (ماترک) قرار می گیرد. این مقاله با هدف ارائه یک راهنمای کامل، مرحله به مرحله و قابل اعتماد، برای تنظیم و ارائه دادخواست انحصار وراثت به شورای حل اختلاف تدوین شده است. در این مسیر، علاوه بر شرح دقیق تعاریف و مفاهیم حقوقی، به بررسی صلاحیت شورای حل اختلاف در این خصوص، لیست کامل مدارک مورد نیاز، راهنمای گام به گام تنظیم دادخواست و در نهایت، یک نمونه کامل و استاندارد از دادخواست انحصار وراثت خواهیم پرداخت که می توانید از آن به عنوان الگویی کاربردی استفاده کنید.

گواهی انحصار وراثت چیست و چرا باید آن را دریافت کنیم؟

گواهی انحصار وراثت سندی رسمی است که پس از فوت یک شخص، از مراجع قضایی ذی صلاح صادر می شود و به طور قانونی، ورثه حین الفوت متوفی، نسبت و سهم الارث هر یک از آنها را مشخص می کند. این گواهی به دو دسته اصلی تقسیم می شود: انحصار وراثت محدود و انحصار وراثت نامحدود.

1. انحصار وراثت محدود: زمانی صادر می شود که ارزش کل دارایی های متوفی (ماترک) کمتر از مبلغ مشخصی باشد (که این حد نصاب هر ساله توسط قوه قضائیه اعلام می شود). در این حالت، برای صدور گواهی نیازی به انتشار آگهی در روزنامه کثیرالانتشار نیست و مراحل اداری آن کوتاه تر است.
2. انحصار وراثت نامحدود: در صورتی که ارزش ماترک متوفی از حد نصاب تعیین شده بیشتر باشد، شورای حل اختلاف مکلف است درخواست متقاضی را یک نوبت در روزنامه کثیرالانتشار آگهی کند تا اگر شخص دیگری ادعای وراثت یا ذینفع بودن دارد، در مهلت مقرر (یک ماه از تاریخ انتشار آگهی) اعتراض خود را اعلام کند. پس از پایان این مهلت و در صورت عدم وجود اعتراض موجه، گواهی انحصار وراثت نامحدود صادر خواهد شد.

کاربردهای اصلی گواهی انحصار وراثت

دریافت گواهی انحصار وراثت برای انجام بسیاری از امور حقوقی و مالی ورثه ضروری است. این گواهی حکم شناسنامه حقوقی دارایی های متوفی را دارد و بدون آن، عملاً امکان دخل و تصرف قانونی در ترکه وجود ندارد. برخی از مهم ترین کاربردهای این گواهی عبارتند از:

• امور بانکی: برای برداشت وجوه سپرده شده متوفی در بانک ها، بستن حساب ها و انتقال سهام یا اوراق مشارکت.
• نقل و انتقال املاک: ثبت و انتقال سند مالکیت اموال غیرمنقول (مانند زمین، آپارتمان) به نام ورثه.
• سهام و اوراق بهادار: تعیین تکلیف سهام متوفی در بورس اوراق بهادار یا شرکت ها و انتقال آن ها به ورثه.
• حقوق بازنشستگی و بیمه: برقراری حقوق بازنشستگی یا مستمری برای ورثه واجد شرایط و دریافت مطالبات بیمه ای.
• مطالبات و دیون: وصول طلب های متوفی از اشخاص ثالث یا پرداخت بدهی های وی به طلبکاران.
• مسائل مالیاتی: ارائه به سازمان امور مالیاتی برای تعیین و پرداخت مالیات بر ارث (در صورت لزوم).

چه کسانی می توانند درخواست گواهی انحصار وراثت بدهند؟

درخواست گواهی انحصار وراثت تنها محدود به ورثه متوفی نیست و هر شخصی که به نوعی از تعیین وضعیت ترکه متوفی منتفع شود، می تواند این درخواست را به شورای حل اختلاف ارائه دهد. این اشخاص شامل موارد زیر می شوند:

• ورثه متوفی: کلیه وراث قانونی اعم از همسر، فرزندان، پدر و مادر، خواهر و برادر و سایر خویشاوندان نسبی و سببی. معمولاً یکی از وراث به نمایندگی از سایرین دادخواست را ارائه می دهد.
• طلبکاران متوفی: اگر متوفی بدهی داشته باشد و طلبکاران برای وصول طلب خود نیاز به اثبات وجود ترکه و شناسایی ورثه داشته باشند، می توانند درخواست صدور گواهی انحصار وراثت را مطرح کنند.
• موصی له (کسی که به نفع او وصیت شده است): در صورتی که متوفی وصیت نامه داشته و بخشی از اموال خود را برای شخصی وصیت کرده باشد، موصی له برای اجرای وصیت و دریافت سهم خود به این گواهی نیاز دارد.
• وصی: فردی که متوفی او را برای اداره ترکه یا اجرای وصایای خود تعیین کرده است، برای انجام وظایفش به این گواهی نیاز پیدا می کند.
• سایر ذینفعان: هر شخص دیگری که به نحوی از ترکه متوفی نفع حقوقی ببرد (مثلاً شخصی که قسمتی از سهم الارث یکی از ورثه به او منتقل شده باشد).

صلاحیت شورای حل اختلاف در رسیدگی به دادخواست انحصار وراثت

برای سالیان متمادی، رسیدگی به امور مربوط به انحصار وراثت در صلاحیت دادگاه های عمومی حقوقی بود، اما با تصویب قوانین جدید، بخش عمده ای از این مسئولیت به شورای حل اختلاف واگذار شده است. شناخت دقیق حدود صلاحیت این شورا برای متقاضیان حائز اهمیت است.

قوانین مربوط به صلاحیت شورای حل اختلاف در امور ترکه

بر اساس ماده 9 قانون شورای حل اختلاف مصوب 1394، امور مربوط به ترکه متوفی در مواردی که ارزش ریالی ماترک متوفی از میزان معین و مصوب (که هر سال توسط رئیس قوه قضاییه تعیین می شود) تجاوز نکند، در صلاحیت شورای حل اختلاف است. این حد نصاب، مرز بین انحصار وراثت محدود و نامحدود را نیز مشخص می کند. معمولاً رسیدگی به درخواست گواهی انحصار وراثت محدود به دلیل ارزش پایین تر ترکه، در صلاحیت ذاتی شورای حل اختلاف قرار می گیرد. با این حال، حتی در موارد انحصار وراثت نامحدود (زمانی که ارزش ماترک بیش از حد نصاب است)، نیز شروع فرآیند و ثبت اولیه دادخواست از طریق شورای حل اختلاف محل آخرین اقامتگاه متوفی انجام می شود.

در نهایت، اگر در حین رسیدگی به پرونده انحصار وراثت در شورای حل اختلاف، اختلافاتی بروز کند که حل و فصل آن از حدود صلاحیت شورا خارج باشد (مثلاً اختلاف در مورد اصالت وصیت نامه، زوجیت یا نسب)، شورای حل اختلاف باید پرونده را به دادگاه عمومی حقوقی ارجاع دهد تا دادگاه پس از حل و فصل آن اختلافات، نتیجه را به شورا اعلام کند و شورا بر اساس آن گواهی انحصار وراثت را صادر کند.

مفهوم آخرین اقامتگاه متوفی و اهمیت آن

یکی از مهم ترین نکات در تعیین مرجع صالح برای رسیدگی به دادخواست انحصار وراثت، آخرین اقامتگاه متوفی است. منظور از اقامتگاه، محلی است که شخص در آنجا سکونت اصلی و مرکز امور مهم زندگی اش بوده است. این محل ممکن است با محل فوت شخص متفاوت باشد.

چرا آخرین اقامتگاه متوفی مهم است؟

1. صلاحیت محلی: شورای حل اختلاف یا دادگاهی صلاحیت رسیدگی به دادخواست انحصار وراثت را دارد که متوفی آخرین اقامتگاه خود را در حوزه قضایی آنجا داشته است. این امر به دلیل جلوگیری از پراکندگی پرونده ها و تسهیل دسترسی به اطلاعات مربوط به متوفی است.
2. سهولت دسترسی به مدارک: معمولاً بسیاری از مدارک و اسناد مربوط به متوفی و ورثه در همان محل اقامتگاه قابل دسترسی تر است.

اگر محل اقامتگاه اصلی متوفی نامشخص باشد، یا متوفی در ایران اقامتگاه نداشته باشد، دادگاه محل آخرین دارایی متوفی صلاحیت رسیدگی خواهد داشت.

تفاوت های رویه ای و ماهیتی رسیدگی در شورای حل اختلاف با دادگاه

هرچند شورای حل اختلاف بخشی از قوه قضائیه است، اما تفاوت هایی در روند رسیدگی به پرونده ها با دادگاه های عمومی حقوقی دارد:

• سادگی و سرعت: رویه رسیدگی در شورای حل اختلاف معمولاً ساده تر و سریع تر از دادگاه ها است. هدف اصلی شوراها، صلح و سازش و رسیدگی به دعاوی با پیچیدگی کمتر است.
• هزینه کمتر: هزینه های دادرسی در شورای حل اختلاف معمولاً کمتر از دادگاه ها است.
• حدود صلاحیت: همانطور که ذکر شد، شورای حل اختلاف تنها در حدود نصاب مالی تعیین شده برای ترکه صلاحیت رسیدگی کامل را دارد. در غیر این صورت، یا باید به دادگاه ارجاع دهد یا پس از انجام مراحل اولیه، پرونده به دادگاه منتقل شود.
• نشر آگهی: در مورد انحصار وراثت نامحدود، فرآیند نشر آگهی در روزنامه کثیرالانتشار از طریق شورای حل اختلاف انجام می شود.

نقش دفاتر خدمات الکترونیک قضایی در ثبت دادخواست

در عصر حاضر، ثبت بیشتر دادخواست ها و شکوائیه ها به صورت حضوری در محاکم قضایی انجام نمی شود. متقاضیان (ورثه یا ذینفعان) باید برای ثبت نمونه دادخواست انحصار وراثت شورای حل اختلاف خود، ابتدا به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کنند. این دفاتر نقش واسط بین مردم و مراجع قضایی را ایفا می کنند:

1. ثبت سیستمی: دادخواست در سیستم یکپارچه قضایی کشور ثبت می شود.
2. بررسی اولیه: مدارک و پیوست ها توسط کارمندان دفتر بررسی می شود.
3. پرداخت هزینه ها: هزینه های دادرسی و سایر هزینه های مربوط به ثبت دادخواست (مانند هزینه نشر آگهی در صورت لزوم) در همان دفتر پرداخت می شود.
4. ارجاع به مرجع صالح: پس از ثبت، دادخواست به صورت الکترونیکی به شورای حل اختلاف یا دادگاه صالح (بر اساس آخرین اقامتگاه متوفی) ارجاع داده می شود.

این فرآیند الکترونیکی، ضمن افزایش سرعت و دقت، از اتلاف وقت متقاضیان نیز جلوگیری می کند.

مدارک لازم برای دادخواست انحصار وراثت (چک لیست کامل و نکات مهم)

تهیه و ارائه دقیق و کامل مدارک مورد نیاز برای دادخواست انحصار وراثت از اهمیت بالایی برخوردار است. نقص در مدارک می تواند منجر به تأخیر در روند رسیدگی و صدور گواهی شود. در ادامه، یک چک لیست جامع از مدارک مورد نیاز به همراه نکات مهم مربوط به هر یک ارائه شده است.

جدول چک لیست مدارک مورد نیاز:

ردیف	مدرک مورد نیاز	توضیحات و نکات مهم
۱	گواهی فوت متوفی	اصل و کپی برابر اصل شده. این گواهی توسط اداره ثبت احوال صادر می شود.
۲	اصل و رونوشت شناسنامه متوفی	کپی برابر اصل شده تمام صفحات شناسنامه متوفی.
۳	اصل و رونوشت کارت ملی متوفی	کپی برابر اصل شده کارت ملی متوفی.
۴	اصل و رونوشت شناسنامه کلیه ورثه	کپی برابر اصل شده تمام صفحات شناسنامه کلیه ورثه (اعم از همسر، فرزندان، پدر و مادر). نکته: برای صغار (زیر ۱۸ سال) و محجورین (مانند افراد دارای جنون)، سرپرست قانونی (پدر، جد پدری، قیم) باید اقدام کند و مدارک قیمومت یا ولایت ارائه شود. برای ورثه غایب مفقودالاثر، حکم غیبت یا قیم نامه ضروری است.
۵	اصل و رونوشت کارت ملی کلیه ورثه	کپی برابر اصل شده کارت ملی کلیه ورثه.
۶	عقدنامه رسمی متوفی	در صورت وجود همسر دائم، اصل و کپی برابر اصل شده عقدنامه یا سند ازدواج دائم.
۷	استشهادیه محضری (گواهی حصر وراثت)	این فرم باید توسط ۳ نفر از افراد مورد اعتماد (شاهدین) که متوفی و ورثه را می شناسند، امضا شود. شهود باید با در دست داشتن اصل کارت ملی و شناسنامه خود به یکی از دفاتر اسناد رسمی (محضر) مراجعه کرده و اصالت امضای خود را تأیید کنند. دفاتر اسناد رسمی نیز صحت هویت شهود را تأیید و فرم استشهادیه را ممهور به مهر برجسته می کنند. این مدرک برای اثبات وراثت و عدم وجود وارث دیگری غیر از موارد ذکر شده در دادخواست ضروری است.
۸	اظهارنامه مالیات بر ارث (ماده ۲۶ قانون مالیات های مستقیم)	نکته بسیار مهم: برای متوفیان پس از تاریخ 1395/01/01، دیگر نیازی به پرداخت مالیات بر ارث پیش از صدور گواهی انحصار وراثت نیست. تنها کافی است اظهارنامه مالیات بر ارث شامل لیست اموال و دارایی های متوفی به اداره امور مالیاتی مربوطه ارائه و کد رهگیری دریافت شود. ارائه این اظهارنامه (که صرفاً جنبه اعلامی دارد و پرداخت پس از انحصار وراثت خواهد بود) به شورای حل اختلاف الزامی است.
۹	وصیت نامه رسمی یا عادی (در صورت وجود)	اگر متوفی وصیت نامه ای (چه رسمی و ثبت شده در دفتر اسناد رسمی و چه عادی و دست نویس) داشته باشد، ارائه رونوشت برابر اصل آن الزامی است. شورای حل اختلاف اصالت وصیت نامه را بررسی کرده و مفاد آن را در گواهی انحصار وراثت لحاظ می کند.
۱۰	گواهی قیمومیت یا ولایت نامه	در صورتی که در بین ورثه، صغیر (کودک) یا محجور وجود داشته باشد، ارائه گواهی قیمومیت یا ولایت نامه ولی قهری (پدر یا جد پدری) برای اقدام به نمایندگی از آن ها ضروری است.

نکات مهم در تهیه و ارائه هر یک از مدارک:

• اصل و کپی: همیشه اصل مدارک را همراه داشته باشید تا در صورت لزوم جهت تطبیق، ارائه دهید. کپی برابر اصل مدارک در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی یا دفاتر اسناد رسمی انجام می شود.
• برابری اصل: کلیه کپی مدارک باید برابر اصل شده باشند تا از اعتبار قانونی لازم برخوردار باشند.
• دقت در اطلاعات: مطمئن شوید که تمامی اطلاعات موجود در مدارک (نام، نام خانوادگی، شماره ملی، تاریخ تولد و…) به درستی و بدون هیچ اشتباه تایپی یا املایی ثبت شده باشند. هرگونه مغایرت می تواند منجر به تأخیر در روند شود.
• مدارک ناقص: از ارائه مدارک ناقص یا ناخوانا خودداری کنید.

راهنمای گام به گام تنظیم و نگارش دادخواست انحصار وراثت

تنظیم یک دادخواست دقیق و کامل، یکی از حساس ترین مراحل در فرآیند دریافت گواهی انحصار وراثت است. این سند، پایه و اساس رسیدگی قضایی را تشکیل می دهد و هرگونه نقص یا اشتباه در آن می تواند به طولانی شدن فرآیند یا حتی رد دادخواست منجر شود. در اینجا به تشریح دقیق اجزا و نحوه نگارش دادخواست می پردازیم.

مقدمات تنظیم دادخواست:

1. تهیه فرم: فرم های چاپی دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی یا برخی دفاتر قضایی موجود است. همچنین می توان از فرم های الکترونیکی قابل پرینت استفاده کرد.
2. خودکار آبی: ترجیحاً از خودکار آبی برای تکمیل فرم استفاده کنید تا تفاوت بین متن چاپی و دست نویس مشخص باشد.
3. دقت در نگارش: متن باید خوانا، بدون خط خوردگی و کاملاً واضح باشد.
4. تعداد نسخ: معمولاً دادخواست باید در چند نسخه (یک نسخه برای مرجع قضایی و به تعداد خواندگان) تهیه شود.

تشریح دقیق اجزای دادخواست:

یک دادخواست انحصار وراثت شامل بخش های مشخصی است که هر یک باید با دقت تکمیل شوند:

۱. خواهان:

خواهان (تقاضا کننده) کسی است که دادخواست را تقدیم می کند. این شخص می تواند یکی از وراث یا یکی از ذینفعان ذکر شده در بخش های قبلی باشد. در این قسمت باید مشخصات کامل خواهان به شرح زیر درج شود:

• نام و نام خانوادگی
• نام پدر
• شماره شناسنامه و شماره ملی
• تاریخ تولد
• شغل
• محل اقامت (آدرس کامل شامل شهر، خیابان، کوچه، پلاک، طبقه و واحد)

نکته مهم: اگر چندین نفر خواهان باشند، مشخصات همه آن ها باید به دقت و کامل درج شود. اما معمولاً کافی است یکی از وراث به نمایندگی از سایرین دادخواست را ارائه کند و در شرح دادخواست نام تمامی ورثه را قید کند.

۲. خوانده:

خوانده (طرف دعوا) در دادخواست انحصار وراثت، سایر ورثه ای هستند که دادخواست توسط آن ها مطرح نشده است. اگر یکی از ورثه خواهان باشد، مابقی وراث به عنوان خوانده در دادخواست ذکر می شوند. اگر دادخواست توسط یک ذینفع غیر از ورثه (مثلاً طلبکار) مطرح شود، تمامی ورثه متوفی به عنوان خوانده تلقی می شوند. مشخصات خواندگان نیز باید به شرح خواهان کامل و دقیق باشد:

• نام و نام خانوادگی
• نام پدر
• شماره شناسنامه و شماره ملی
• تاریخ تولد
• شغل
• محل اقامت (آدرس کامل)
• نکته: در صورتی که محل اقامت برخی از خواندگان نامشخص باشد، باید این موضوع در دادخواست قید شود و در ادامه روند، مطابق قانون (مثلاً از طریق نشر آگهی) اقدام شود.

۳. خواسته:

در این بخش، به طور صریح و کوتاه، آنچه از مرجع قضایی تقاضا می شود، بیان می گردد. برای دادخواست انحصار وراثت، خواسته باید دقیقاً به این صورت نوشته شود:

تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت

۴. دلایل و منضمات:

در این قسمت، لیست تمامی مدارکی که پیوست دادخواست شده اند، باید به ترتیب و با ذکر نام کامل قید شود. این مدارک همان هایی هستند که در بخش چک لیست مدارک به تفصیل شرح داده شد. مثلاً:

• گواهی فوت متوفی (رونوشت برابر اصل)
• رونوشت شناسنامه و کارت ملی متوفی
• رونوشت شناسنامه و کارت ملی ورثه
• عقدنامه رسمی متوفی (در صورت وجود)
• استشهادیه محضری گواهی حصر وراثت
• اظهارنامه مالیات بر ارث
• وصیت نامه (در صورت وجود و رونوشت برابر اصل)

۵. شرح دادخواست:

این بخش، قلب دادخواست است که در آن جزئیات مربوط به متوفی، ورثه و تقاضای نهایی به زبانی روشن و حقوقی بیان می شود. بخش شرح دادخواست باید شامل موارد زیر باشد:

• مشخصات کامل متوفی:
  • نام، نام خانوادگی، نام پدر
  • شماره شناسنامه، محل صدور شناسنامه
  • تاریخ و محل تولد
  • تاریخ و محل فوت (با ذکر روز، ماه و سال)
  • مذهب متوفی (اگرچه در بسیاری از فرم ها حذف شده، اما در گذشته کاربرد داشته و می توان به پیرو مذهب جعفری اثنی عشری اشاره کرد).
• معرفی دقیق و کامل کلیه ورثه حین الفوت:

  باید تمامی ورثه قانونی متوفی که در زمان فوت زنده بوده اند، به ترتیب طبقات ارثی و با ذکر مشخصات کامل معرفی شوند. برای هر وارث باید موارد زیر ذکر شود:

  • نام و نام خانوادگی
  • نام پدر
  • تاریخ تولد
  • شماره ملی
  • محل صدور شناسنامه
  • نسبت با متوفی (مثال: همسر دائم، فرزند، پدر، مادر)
  • مذهب (در صورت لزوم)
• تاکید بر عدم وجود وارث دیگری:

  باید صراحتاً قید شود که متوفی به غیر از اشخاص ذکر شده، وارث دیگری ندارد. این جمله نشان می دهد که متقاضی از تمامی ورثه آگاهی کامل دارد و هیچ وراث پنهانی وجود ندارد.

• اشاره به تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت:

  در پایان شرح دادخواست، یک بار دیگر باید تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت به طور رسمی و با استناد به مدارک ارائه شده، تکرار شود.

نکات حقوقی و نگارشی مهم در حین تنظیم:

• خوانا بودن: اطمینان حاصل کنید که تمامی دست نوشته ها به وضوح قابل خواندن باشند.
• بدون خط خوردگی: از هرگونه خط خوردگی، لاک گرفتگی یا اصلاحیه غیرقانونی خودداری کنید. در صورت اشتباه، فرم جدیدی تهیه کنید.
• استفاده از اصطلاحات حقوقی صحیح: از اصطلاحات حقوقی مناسب و دقیق استفاده کنید.
• کوتاه و مفید: متن دادخواست باید مختصر، مفید و شامل تمامی اطلاعات ضروری باشد و از حاشیه پردازی پرهیز شود.

نمونه دادخواست انحصار وراثت شورای حل اختلاف

در این بخش، یک نمونه کامل و استاندارد از دادخواست صدور گواهی انحصار وراثت برای شورای حل اختلاف ارائه شده است. این فرم قابلیت کپی و استفاده مستقیم را دارد و می توانید مشخصات مربوط به پرونده خود را جایگزین اطلاعات فرضی کنید. لطفاً توجه داشته باشید که این نمونه صرفاً یک راهنما است و باید متناسب با شرایط خاص پرونده شما و تعداد ورثه و مدارک موجود، ویرایش و تکمیل شود.

فرم کامل نمونه دادخواست صدور گواهی انحصار وراثت (ویژه شورای حل اختلاف)

بسمه تعالی

مجتمع قضایی / شورای حل اختلاف: [نام شهر یا بخش محل آخرین اقامتگاه متوفی]

خواهان:

1. نام: [نام خواهان]
2. نام خانوادگی: [نام خانوادگی خواهان]
3. نام پدر: [نام پدر خواهان]
4. شماره شناسنامه: [شماره شناسنامه خواهان]
5. شماره ملی: [شماره ملی خواهان]
6. تاریخ تولد: [تاریخ تولد خواهان]
7. شغل: [شغل خواهان]
8. محل اقامت: [استان، شهر، خیابان اصلی، کوچه، پلاک، طبقه، واحد]

خوانده:

(مشخصات سایر ورثه متوفی که خواهان نیستند، به تفکیک و کامل نوشته شود. در صورت نامشخص بودن آدرس، قید شود مجهول المکان)

1. نام: [نام خوانده ۱]
2. نام خانوادگی: [نام خانوادگی خوانده ۱]
3. نام پدر: [نام پدر خوانده ۱]
4. شماره شناسنامه: [شماره شناسنامه خوانده ۱]
5. شماره ملی: [شماره ملی خوانده ۱]
6. تاریخ تولد: [تاریخ تولد خوانده ۱]
7. شغل: [شغل خوانده ۱]
8. محل اقامت: [استان، شهر، خیابان اصلی، کوچه، پلاک، طبقه، واحد]

و … (به تعداد خواندگان)

وکیل یا نماینده قانونی: [در صورت وجود، نام و مشخصات وکیل یا قیم]

خواسته:

تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت

دلایل و منضمات دادخواست:

1. رونوشت مصدق گواهی فوت متوفی
2. رونوشت مصدق شناسنامه متوفی
3. رونوشت مصدق کارت ملی متوفی
4. رونوشت مصدق شناسنامه کلیه ورثه
5. رونوشت مصدق کارت ملی کلیه ورثه
6. رونوشت مصدق عقدنامه رسمی متوفی (در صورت وجود همسر)
7. استشهادیه محضری گواهی حصر وراثت (تایید شده توسط دفترخانه اسناد رسمی)
8. اظهارنامه مالیات بر ارث (ماده ۲۶ قانون مالیات های مستقیم)
9. رونوشت مصدق وصیت نامه (در صورت وجود)
10. رونوشت مصدق قیم نامه یا ولایت نامه (در صورت وجود صغیر یا محجور)

شرح دادخواست:

ریاست محترم شورای حل اختلاف شهرستان [نام شهرستان محل آخرین اقامتگاه متوفی]

با سلام و احترام،

احتراماً به استحضار می رساند: شادروان [نام و نام خانوادگی متوفی] فرزند [نام پدر متوفی]، دارای شماره شناسنامه [شماره شناسنامه متوفی] صادره از [محل صدور شناسنامه متوفی]، متولد [تاریخ تولد متوفی] که پیرو مذهب جعفری اثنی عشری بوده و آخرین اقامتگاه ایشان در [آدرس کامل محل اقامت متوفی] می باشد، در تاریخ [تاریخ فوت متوفی به عدد و حروف] در شهر [محل فوت متوفی] به علت [علت فوت، در صورت تمایل و اطلاع] فوت نموده است (گواهی فوت پیوست دادخواست است).

ورثه حین الفوت آن مرحوم/مرحومه عبارتند از:

1. خانم/آقای [نام و نام خانوادگی وارث ۱] فرزند [نام پدر وارث ۱]، متولد [تاریخ تولد وارث ۱]، شماره ملی [شماره ملی وارث ۱]، نسبت با متوفی: [مثلاً: همسر دائم]، ساکن: [آدرس کامل وارث ۱].
2. خانم/آقای [نام و نام خانوادگی وارث ۲] فرزند [نام پدر وارث ۲]، متولد [تاریخ تولد وارث ۲]، شماره ملی [شماره ملی وارث ۲]، نسبت با متوفی: [مثلاً: فرزند]، ساکن: [آدرس کامل وارث ۲].
3. خانم/آقای [نام و نام خانوادگی وارث ۳] فرزند [نام پدر وارث ۳]، متولد [تاریخ تولد وارث ۳]، شماره ملی [شماره ملی وارث ۳]، نسبت با متوفی: [مثلاً: فرزند]، ساکن: [آدرس کامل وارث ۳].
4. خانم/آقای [نام و نام خانوادگی وارث ۴] فرزند [نام پدر وارث ۴]، متولد [تاریخ تولد وارث ۴]، شماره ملی [شماره ملی وارث ۴]، نسبت با متوفی: [مثلاً: پدر]، ساکن: [آدرس کامل وارث ۴].
5. خانم/آقای [نام و نام خانوادگی وارث ۵] فرزند [نام پدر وارث ۵]، متولد [تاریخ تولد وارث ۵]، شماره ملی [شماره ملی وارث ۵]، نسبت با متوفی: [مثلاً: مادر]، ساکن: [آدرس کامل وارث ۵].

(لطفا به تعداد ورثه موارد را اضافه یا کم کنید و نسبت دقیق هر وارث با متوفی را قید نمایید. در صورت وجود صغیر، نام قیم یا ولی قانونی نیز ذکر شود.)

لازم به ذکر است که آن مرحوم/مرحومه به غیر از اشخاص مذکور، وارث دیگری ندارند. لذا با عنایت به مراتب فوق و با تقدیم این دادخواست و دلایل و منضمات پیوست، از ریاست محترم شورا تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت برای ورثه نامبرده مورد استدعاست.

با تشکر و احترام فراوان

نام و نام خانوادگی خواهان: [نام و نام خانوادگی خواهان]

امضاء: [امضای خواهان]

تاریخ: [تاریخ ارائه دادخواست]

این نمونه به شما کمک می کند تا با ساختار کلی و جزئیات لازم برای تنظیم یک دادخواست انحصار وراثت آشنا شوید. توصیه می شود قبل از نهایی کردن و ثبت دادخواست، یک بار دیگر تمامی اطلاعات را با دقت بررسی کرده و از صحت آن ها اطمینان حاصل کنید.

مراحل پس از ثبت دادخواست تا صدور گواهی انحصار وراثت

پس از تنظیم دقیق و تکمیل نمونه دادخواست انحصار وراثت شورای حل اختلاف و تهیه کلیه مدارک مورد نیاز، نوبت به ثبت و پیگیری مراحل قضایی آن می رسد. این فرآیند دارای گام های مشخصی است که آگاهی از آن ها می تواند به شما در مدیریت بهتر زمان و انتظارات کمک کند.

۱. ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی:

اولین گام عملی، مراجعه به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی در سراسر کشور است. در این دفاتر، کارشناسان فرم دادخواست شما را به صورت الکترونیکی ثبت کرده و مدارک پیوست را نیز اسکن و بارگذاری می کنند. هزینه های قانونی مربوط به دادرسی و نشر آگهی (در صورت نیاز) در همین مرحله از طریق دستگاه کارتخوان پرداخت می شود. پس از ثبت، یک کد رهگیری و شماره پرونده به شما ارائه می شود که برای پیگیری های بعدی لازم است.

۲. ارجاع پرونده به شعبه مربوطه شورای حل اختلاف:

پس از ثبت در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، پرونده شما به صورت الکترونیکی به شورای حل اختلاف صالح (یعنی شورای حل اختلاف محل آخرین اقامتگاه متوفی) ارجاع داده می شود. شماره شعبه و تاریخ احتمالی رسیدگی از طریق پیامک به اطلاع خواهان خواهد رسید.

۳. نشر آگهی در روزنامه کثیرالانتشار (در موارد انحصار وراثت نامحدود):

اگر ارزش تقریبی ماترک متوفی بیش از حد نصاب تعیین شده توسط قوه قضائیه باشد (انحصار وراثت نامحدود)، شورای حل اختلاف مکلف است یک نوبت آگهی مربوط به درخواست گواهی انحصار وراثت را در یکی از روزنامه های کثیرالانتشار منتشر کند. هدف از این آگهی، اطلاع رسانی به عموم و فرصت دادن به هر شخص ذینفع احتمالی است تا در صورت وجود اعتراض یا ادعای وراثت، در مهلت قانونی (معمولاً یک ماه از تاریخ انتشار آگهی) اعتراض خود را به شورای حل اختلاف تقدیم کند. هزینه این آگهی در زمان ثبت دادخواست پرداخت می شود.

۴. بررسی مدارک و مستندات توسط شورا:

پس از ارجاع پرونده و در صورت لزوم، پایان مهلت قانونی نشر آگهی، شعبه مربوطه شورای حل اختلاف، تمامی مدارک و مستندات ارائه شده توسط خواهان را به دقت بررسی می کند. این بررسی شامل تطبیق کپی مدارک با اصل آن ها، بررسی صحت استشهادیه، و اطمینان از کامل بودن اطلاعات ورثه است.

۵. جلسه رسیدگی و اخذ توضیحات (در صورت نیاز):

در بسیاری از موارد انحصار وراثت محدود و بدون اختلاف، ممکن است نیازی به تشکیل جلسه حضوری نباشد و شورا بر اساس مدارک موجود اقدام به صدور گواهی کند. اما در صورتی که ابهاماتی وجود داشته باشد، یا یکی از ورثه یا ذینفعان اعتراض کرده باشد، شورای حل اختلاف ممکن است برای شنیدن توضیحات طرفین، جلسه رسیدگی تشکیل دهد. در این جلسات، خواهان و خواندگان یا وکلای آن ها می توانند حضور یابند و دفاعیات خود را مطرح کنند.

۶. صدور گواهی انحصار وراثت:

پس از طی تمامی مراحل فوق و اطمینان از صحت اطلاعات و عدم وجود موانع قانونی، شورای حل اختلاف اقدام به صدور گواهی انحصار وراثت می کند. این گواهی شامل نام و مشخصات متوفی، تاریخ فوت، اسامی و مشخصات دقیق کلیه ورثه قانونی و نسبت هر یک با متوفی، و میزان سهم الارث هر یک بر اساس قانون مدنی است. پس از صدور، می توانید اصل گواهی را از شورای حل اختلاف دریافت کنید.

۷. امکان اعتراض به گواهی و مهلت های قانونی:

در صورتی که هر یک از اشخاص ذینفع به گواهی انحصار وراثت صادر شده اعتراض داشته باشد (مثلاً ادعا کند که نام وی از لیست ورثه حذف شده، یا اطلاعات اشتباه درج شده است)، می تواند در مهلت قانونی (معمولاً ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ یا اطلاع از گواهی) به دادگاه عمومی حقوقی مربوطه اعتراض کند. دادگاه به این اعتراض رسیدگی کرده و در صورت وارد بودن، دستور اصلاح یا ابطال گواهی را صادر خواهد کرد.

سوالات متداول در مورد دادخواست انحصار وراثت

آیا برای انحصار وراثت نیاز به وکیل است؟

خیر، از نظر قانونی هیچ اجباری برای گرفتن وکیل برای انجام مراحل انحصار وراثت وجود ندارد. ورثه یا هر ذینفعی می تواند شخصاً با مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و شورای حل اختلاف، این فرآیند را انجام دهد. با این حال، در پرونده هایی که پیچیدگی های خاصی دارند (مثلاً تعداد زیاد ورثه، وجود صغیر یا محجور، ماترک زیاد و متنوع، اختلافات بین ورثه، یا وجود وصیت نامه پیچیده)، کمک گرفتن از وکیل متخصص در امور ارث می تواند روند را تسریع و از بروز اشتباهات احتمالی جلوگیری کند و به وراث در رسیدن به نتیجه مطلوب یاری رساند.

هزینه تقریبی دادخواست و مراحل آن چقدر است؟

هزینه های انحصار وراثت شامل چند بخش است:

1. هزینه دادرسی: این مبلغ هر سال توسط قوه قضائیه تعیین می شود و معمولاً ثابت و اندک است.
2. هزینه ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: این مبلغ نیز شامل هزینه خدمات و کپی و اسکن مدارک است.
3. هزینه استشهادیه محضری: مبلغی است که بابت تأیید امضای شهود در دفترخانه اسناد رسمی پرداخت می شود.
4. هزینه نشر آگهی (در انحصار وراثت نامحدود): این هزینه بر اساس تعرفه روزنامه های کثیرالانتشار محاسبه می شود و متناسب با بزرگی و گستردگی آگهی است.

به طور کلی، می توان گفت که هزینه های انحصار وراثت نسبت به سایر دعاوی حقوقی، نسبتاً پایین تر است.

صدور گواهی انحصار وراثت چقدر طول می کشد؟

مدت زمان صدور گواهی انحصار وراثت بسته به نوع آن (محدود یا نامحدود) و پیچیدگی پرونده متغیر است:

• انحصار وراثت محدود: در صورت کامل بودن مدارک و عدم وجود اختلاف، معمولاً بین ۲ تا ۴ هفته زمان می برد.
• انحصار وراثت نامحدود: به دلیل ضرورت انتشار آگهی در روزنامه کثیرالانتشار و انتظار برای پایان مهلت اعتراض (یک ماه)، این فرآیند حداقل ۴۵ روز تا ۲ ماه طول می کشد.

عواملی مانند نقص مدارک، شلوغی شعب قضایی، یا بروز اختلافات می تواند این مدت زمان را افزایش دهد.

تکلیف سهم الارث وراث صغیر یا غایب چیست؟

ورثه صغیر (کودک): سهم الارث ورثه صغیر (افراد زیر ۱۸ سال) توسط ولی قهری (پدر و جد پدری) یا قیم قانونی او (در صورت نبود ولی قهری یا عدم صلاحیت آن ها) اداره می شود. برای انجام امور مربوط به سهم الارث صغیر، ارائه قیم نامه یا اثبات ولایت ضروری است. شورای حل اختلاف و مراجع دیگر، حقوق صغیر را به دقت مورد حمایت قرار می دهند.

ورثه غایب: اگر یکی از ورثه غایب مفقودالاثر باشد، تا زمانی که وضعیت او مشخص نشود (فوت یا حیات)، سهم الارث او به امین یا قیمی که دادگاه تعیین می کند، سپرده می شود. صدور گواهی انحصار وراثت در مورد ورثه غایب پیچیده تر است و نیاز به رعایت تشریفات قانونی خاص (مانند تعیین امین و گذشت زمان مشخص) دارد.

اگر متوفی بدهی داشته باشد، تکلیف چیست؟

بر اساس قانون، دیون و بدهی های متوفی باید قبل از تقسیم ترکه و از محل همان دارایی ها پرداخت شود. ورثه تنها تا میزان سهم الارث دریافتی خود، مسئول پرداخت بدهی های متوفی هستند و هیچ الزامی به پرداخت بدهی های متوفی از اموال شخصی خود ندارند. در چنین مواردی، توصیه می شود که درخواست تحریر ترکه نیز مطرح شود. در تحریر ترکه، تمامی اموال و بدهی های متوفی فهرست برداری و ارزش گذاری می شوند تا با اطلاع کامل، اقدامات لازم برای پرداخت دیون و تقسیم باقی مانده ترکه صورت گیرد.

اگر برخی از ورثه همکاری نکنند چه باید کرد؟

در بسیاری از موارد، به دلیل اختلافات خانوادگی یا عدم آگاهی، ممکن است برخی از ورثه در تکمیل و ارائه مدارک یا امضای دادخواست همکاری نکنند. در این شرایط، سایر ورثه یا هر ذینفعی می تواند به تنهایی دادخواست انحصار وراثت را مطرح کند و سایر ورثه را به عنوان خوانده در دادخواست معرفی نماید. شورای حل اختلاف پس از طی مراحل قانونی و ابلاغ به خواندگان، حتی بدون حضور یا همکاری تمامی ورثه، اقدام به صدور گواهی انحصار وراثت خواهد کرد.

آیا مالیات بر ارث قبل از گواهی باید پرداخت شود؟

خیر، بر اساس تغییرات اعمال شده در قانون مالیات های مستقیم (پس از 1395/01/01)، برای متوفیانی که پس از این تاریخ فوت کرده اند، دیگر نیازی به پرداخت مالیات بر ارث پیش از صدور گواهی انحصار وراثت نیست. ورثه تنها مکلف هستند ظرف مدت یک سال از تاریخ فوت، یک اظهارنامه مالیاتی شامل لیست اموال متوفی را به اداره امور مالیاتی ارائه دهند و کد رهگیری دریافت کنند. پرداخت مالیات پس از صدور گواهی و در زمان انتقال هر یک از اموال صورت می گیرد.

تفاوت انحصار وراثت با تقسیم ترکه چیست؟

انحصار وراثت: فرآیند قانونی است که طی آن، تعداد و مشخصات دقیق وراث قانونی متوفی و سهم الارث هر یک از آنها به موجب یک گواهی رسمی مشخص می شود. این گواهی به تنهایی هیچ گونه تقسیم فیزیکی یا انتقال مالکیت انجام نمی دهد، بلکه صرفاً هویت وراث را تأیید می کند.

تقسیم ترکه: پس از دریافت گواهی انحصار وراثت، وراث می توانند برای تقسیم عملی اموال متوفی اقدام کنند. تقسیم ترکه می تواند به صورت توافقی بین ورثه باشد (صلح و سازش) یا در صورت عدم توافق، با طرح دادخواست تقسیم ترکه در دادگاه، به صورت قضایی انجام شود. تقسیم ترکه به معنای تفکیک و تخصیص سهم هر وارث از اموال متوفی به صورت عملی و قانونی است.

نتیجه گیری

دریافت گواهی انحصار وراثت یکی از ضروری ترین اقدامات حقوقی پس از فوت عزیزان است که راه را برای هرگونه دخل و تصرف قانونی در ترکه متوفی هموار می کند. با اینکه فرآیند حقوقی به نظر پیچیده می آید، اما با آگاهی کافی از مراحل، مدارک مورد نیاز و نحوه تنظیم نمونه دادخواست انحصار وراثت شورای حل اختلاف، می توان این مسیر را با سهولت بیشتری طی کرد. دقت در جمع آوری مدارک، تکمیل صحیح دادخواست و پیگیری مستمر پرونده در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و شورای حل اختلاف، کلید تسریع در صدور این گواهی است.

امیدواریم این راهنمای جامع و نمونه دادخواست ارائه شده، به شما در پیمودن این فرآیند کمک شایانی کند. به یاد داشته باشید که در موارد خاص و پیچیده یا هرگونه ابهام، مشاوره با یک وکیل متخصص در امور ارث می تواند بسیار راهگشا باشد و از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری کند. برای دریافت مشاوره حقوقی تخصصی در زمینه انحصار وراثت و سایر امور مرتبط، می توانید با کارشناسان ما تماس حاصل فرمایید.